äîòéï - גליון ניסן תשסט

çæøä ìîàîøé äîòéï

çîéùéí ùðåú îç÷ø áðåùà 'ç÷ìàåú òì ôé äúåøä'

ôøåô' àìéòæø âåìãùîéãè

çîéùéí ùðåú îç÷ø áðåùà 'ç÷ìàåú òì ôé äúåøä'*

äøòéåï ùäðçä àú î÷éîé 'äîëåï ìç÷ø äç÷ìàåú òô"é äúåøä', åáøàùí îðäéâä ùì úðåòú 'ôåòìé àâåãú éùøàì' äøá ÷ìîï ëäðà æö"ì, äéä ùéù ìâééñ àú äîç÷ø äîãòé òì îðú ìàôùø àú ÷éåîä ùì ç÷ìàåú îåãøðéú áàøõ éùøàì úåê ùîéøä òì îöååú äúåøä áîìåàï. äîàîöéí áëéååï æä, ùäçìå òåã áòéãåãå åáúîéëúå ùì îøï äçæåï àé"ù æö"ì, ðîùëéí æä éåáì ùðéí, åîùúøòéí òì úçåîéí ùåðéí: ùáú, òåøìä, ëìàé äøëáä, ëùøåú àøáòú äîéðéí åòåã, åáøàù åøàùåðä ùîéèä. ãåîä ùäâéòä äòú ìñëí àú äîàîöéí åìäòøéê àú ääéùâéí, ááçéðú "ðåúï äåãàä òì ùòáø åöåò÷ òì äòúéã".

îï äøàåé ìäñáéø úçéìä îäå îç÷ø ç÷ìàé-ééùåîé, åîä îééçã àú äîç÷ø á'ç÷ìàåú òì ôé äúåøä' (=ç÷ì"ú). äùìá äøàùåï áëì îç÷ø ééùåîé, åúçåí äîç÷ø ùìðå ç÷ì"ú áëìì æä, äåà úøâåîä ùì äùàìä äîòùéú-ééùåîéú ìùôä îãòéú. ø÷ ìàçø äöâú äáòéä áùôä îãòéú ðéúï ìèôì áä áëìéí îãòééí, ìáãå÷ áùãä åáîòáãä, ìç÷åø åàæ ìäöéò ôúøåï. àú äôúøåï äîåöò öøéê ìäçæéø ìçéé äîòùä, åáùìá äøàùåï éù ìáçåï àú éòéìåúå, àîéðåúå, òìåúå åëãàéåú äùéîåù áå á÷ðä îéãä ÷èï. úäìéê æä äåà àøåê åîééâò, å÷ùä ìàîåã îøàù àú ñéëåéé äöìçúå. ø÷ ìàçø ùðéúðå úùåáåú îñô÷åú ìëì ääéáèéí äììå ðéúï ìâùú ìééùåí á÷ðä îéãä øçá. äãáøéí äàìå ðëåðéí áëì îç÷ø ç÷ìàé-ééùåîé, àê áúçåí ùìðå, ç÷ì"ú, éù ìëì ðåùà îç÷øé âí ôï äìëúé; ëì ôúøåï çééá ìäéáã÷ áéñåãéåú åì÷áì àú àéùåøí ùì ôåñ÷é ääìëä, âí òöí äôúøåï – åâí äãøê ìééùåîå.

éúëï ùãåâîä îï äúçåí ùìðå úàéø åúñáéø àú äòðééï. îúçéìú ééñåãå ùì äîëåï ìç÷ì"ú òîã áøàù òðééðå ðåùà äùîéèä. àçã äøòéåðåú äéä ìîöåà âéãåìéí øá ùðúééí ùðéúï ìæøåò àåúí åì÷áì îäí éáåì áùðä äùéùéú, åìäîùéê àú âéãåìí åì÷áì éáåì ðåñó âí áùðä äùáéòéú áìé öåøê áæøéòä ðåñôú. éãåò äéä, òì ñîê ðéñéåï ùðøëù áçå"ì, ùðéúï ìâãì ëåúðä ëâéãåì ãå ùðúé, åëãàéåúä äëìëìéú ùì äëåúðä äééúä àæ áùéàä. ã"ø îùä æ÷ñ, øàù åøàùåï ìçå÷øé äîëåï, ä÷ãéù ùðéí øáåú ìðåùà æä. 'úøâåí' ùàìú äëåúðä äãå-ùðúéú ìùôä äîãòéú äøàä ùä÷åùé ðòåõ áéëåìúä ùì äëåúðä ìùøåã àú äçåøó áéùøàì, åáòé÷ø àú øèéáåú ä÷ø÷ò; áçåøôéí äâùåîéí åá÷ø÷òåú äëáãåú (äîöåéåú áîøáéú ééùåáéðå) ìà äçæé÷å öîçé äëåúðä îòîã, åäéáåì áùðä äùðéä äéä ãì. ðéñéåðåúéå ùì ã"ø æ÷ñ äå÷ãùå àôåà ìîöéàú æðé ëåúðä òîéãéí åìùéèåú âéãåì ùéöîöîå àú äùôòú øèéáåú ä÷ø÷ò òì äöîçéí. îàîöéí àìä äåëúøå áäöìçä çì÷éú - àáì áéðúééí éøãä äøååçéåú ùì âéãåì äëåúðä, åëãàéåúå äâáåìéú ùì äâéãåì äãå ùðúé, ùñáì îáòéåú ðåñôåú (ëâåï îæé÷éí), ìà àÄôùøä éùåí øçá ùì ôúøåï æä áëåúðä, åðøàä äéä ùùðéí ùì îç÷ø ç÷ìàé-äìëúé äéå ìáèìä. åàåìí, áùðéí äàçøåðåú òìúä äàôùøåú ùì âéãåì ñåøâåí ëâéãåì øá-ùðúé ìúçîéõ. ðåùà æä, ùäúôúç áîù÷éí øâáéí åðéø âìéí, éåùí áùðú äùîéèä äðåëçéú áéùåáéðå çôõ çééí åéñåãåú áäðçééúå äîñåøä ùì àéúï ñìò, àéù ÷éáåõ öøòä, åáéï äùàø ðòæøå äç÷ìàéí âí áîç÷øéå ùì ã"ø æ÷ñ. äñåøâåí, ùðæøò á÷éõ úùñ"æ ìôðé äùîéèä, ð÷öø ùìåù ôòîéí áîäìê äùîéèä – áîøçùåï, áñéåï åáàìåì úùñ"ç –  åæëä ìäöìçä ç÷ìàéú åëìëìéú îøùéîä. âéãåì øá ùðúé úòùééúé ðåñó äðîöà ááãé÷ä ëâéãåì ìùðú äùîéèä äåà öîç äîøååä (Salvia sclarea) îîðå îôé÷éí àú çåîöú äùåîï àåîâä-3, ìä îééçñéí çùéáåú øôåàéú øáä. éîéí éâéãå àí úéîöà äãøê ìðéöåì âéãåì æä ìùðú äùîéèä.

îòðééï ìò÷åá, ìòåîú æàú, òì âìâåìéå ùì øòéåï àçø ìä÷ìú îöå÷ú äùáéòéú, ùæëä åäâéò, ìàçø ùðéí øáåú, ìééùåí ðøçá. áùðéí ùáéï ùîéèú úùé"á ìúùé"è òñ÷ ôøåô' îàéø ùååøõ, àæ çáø ÷éáåõ çôõ çééí, áôéúåç ðåùà âéãåìé äîéí. äøòéåï äéä ìâãì öîçéí áúîéñú îæåï ììà ÷ø÷ò, áîéëìéí, åëãé ìäðéç àú ãòúí ùì îçîéøéí (øàä îàîøå ùì ôøåô' îàéø ùååøõ á'äîòéï' úùøé úùñ"ç [îç, à] òî' 67 åàéìê, åáòé÷ø òî' 72) ðåñó òìéäí âí ââåï îìîòìä. îàéø äù÷éò îàîöéí øáéí áôéúåç äùéèä, ùæëúä ìäöìçä, àáì äòìåéåú äâáåäåú ùì îú÷ðé äâéãåì äëøéòä àú äëó åìà äöãé÷ä, áñåôå ùì ãáø, àú ééùåí äùéèä á÷ðä îéãä øçá. åàåìí, äîàîöéí áëéååï æä ìà ôñ÷å, ôùèå åìáùå öåøä, åäéåí àðå îëéøéí àú 'öàöàéäí' áúåø âéãåìéí áîöòéí îðåú÷éí áçîîåú. äðåùà òåøø âí åéëåçéí äìëúééí òøéí (øàä 'îùôèé àøõ' ùáéòéú), àáì ìàçø äúìáèåéåú øáåú, åùéôåøéí äìëúééí, æëä ôéúøåï æä ìâéáåé úåøðé, åäåðäâ ìîòùä áùîéèåú úùñ"à åúùñ"ç òáåø éø÷åú òìéí åöîçé úáìéï. îï äøàåé ìöééï ùòé÷ø äôéúåç áùìá äñåôé åäîëøéò ùì ðåùà æä ðòùä ò"é öååú äîç÷ø ùì îëåï 'äúåøä åäàøõ' áâåù ÷èéó, ùîèøúå äòé÷øéú äééúä âéãåì éø÷åú ð÷ééí îçø÷éí. ðåùà äùîéèä ðîöà ðùëø, áñåôå ùì ãáø, îï ääöìçä ùäåùâä îâéãåì éø÷åú ììà çø÷éí.

ú÷öø äéøéòä ìúàø àú îâååï äðåùàéí ùäîçì÷ä äîç÷øéú ùì äîëåï òñ÷ä áäí áéåáì äùðéí ùçìó. ðæëéø ëàï ðåùà àçã ðåñó ùäåù÷ò áå îàîõ øá ò"é ã"ø îùä æ÷ñ, åàùø äâéò ìôúøåï îùáéò øöåï äîéåùí ëéåí áøçáé äàøõ. äðåùà äåà âéãåì ùúéìéí ùì òöé ôøé áîùúìä áàåôï ùú÷åôú äîùúìä ðçùáú ëçì÷ îùðåú äòåøìä, åäòáøú äùúéìéí ìîèò ðòùéú áâåù áàåôï ùàéðå îöøéê îðéï îçãù ùì ùðåú äòåøìä. ëê îú÷öøú îàåã ú÷åôú äòåøìä ùì òöé äôøé áîèò, îåôçúú ëîåú ôéøåú äòåøìä äîâéòéí ìùåå÷éí, åðçñëéí äôñãéí ìç÷ìàéí. âí ðåùà æä äéä èòåï áéøåøéí äìëúééí î÷éôéí (øàä 'îùôèé àøõ' òåøìä), ôéúåç îãå÷ã÷ ùì ôøåèå÷åì äâéãåì áîùúìä åôé÷åç òì îäìê äðèéòä. ëàîåø ùéèä æàú äú÷áìä ááøëä ò"é äç÷ìàéí åäùúìðéí, åæëúä áúîéëúï ùì øùúåú äùéåå÷ äöøéëåú àú úòåãú äëùøåú ìùéåå÷ ôéøåú äð÷ééí îçùù òåøìä.

ëàîåø, ãøëðå àéðä ñåâä áùåùðéí. éùðí ðåùàéí äðîöàéí òì ñãø äéåí äîç÷øé æä ùðéí øáåú åäîç÷ø òãééï áòéöåîå. äôúøåï ùì æøéòä îå÷ãîú ùì úáåàåú çåøó ìôðé úçéìú ùðú äùîéèä, ùäåöò òåã áú÷åôú äçæåï àé"ù, ðú÷ì á÷ùééí øáéí, ç÷ìàééí åëìëìééí. îï äáçéðä äîãòéú äáòéä äéà ùâùîéí îå÷ãîéí òìåìéí ìäáéà ìðáéèú äæøòéí, ùìàçøéä úáåà ú÷åôú éåáù îîåùëú ùäðáèéí äøëéí ìà éòîãå áä. ã"ø éäåùò ÷ìééï, çå÷ø äîëåï, î÷ãéù âí ëéåí îàîõ îç÷øé âãåì ìùéôåø òîéãåú äðáèéí ìéåáù, åäãøê ìôúøåï áø-éùåí òåãðä àøåëä. ðåùà æä äåà áòì îùîòåú øçáä ìà ø÷ òáåø ùåîøé ùîéèä àìà âí ìëìì äç÷ìàéí, åàéìå äéä áéãðå ôúøåï îòùé äéå òèéí òìéå ëì ç÷ìàé äòåìí.

ðåùà çùåá ðåñó ùèøí ðîöà ìå ôúøåï îñô÷ äåà áòééú äæîéøä. æîéøú äâôï äéà ôòåìä àâøåèëðéú çéåðéú ùääéîðòåú îîðä ëøåëä áðæ÷éí åäôñãéí øöéðééí, àáì äéà îï äîìàëåú äàñåøåú áùáéòéú îãàåøééúà ùìà ðéúï ìä÷ì áäï àó îùåí ôñéãà. æîéøä îå÷ãîú, ìôðé øàù äùðä, äéà ôúøåï îöåééï îáçéðä äìëúéú - àáì áòééúé îáçéðä ç÷ìàéú, åáìúé àôùøé áæðéí áäí îúáöò äáöéø ø÷ àçøé øàù äùðä ùì ùðú äùîéèä. ëòú ðáã÷ú äàôùøåú ùì æîéøä îÅëðéú, åëï àåôðéí ùì äñøú æîåøåú äâôï ùàéðï áâãø æîéøä ãàåøééúà. åàåìí, ëôé ùöåééï ìòéì, äãøê ìôúøåï îùáéò øöåï òåãðä àøåëä.

ðåùà àçø áå òåñ÷ ã"ø éäåùåò ÷ìééï äåà ãéìåì ôéøåú áùìá äôøéçä. ãéìåì ëéîé áùìá äôøéçä àîåø ìúú îòðä ìöåøê áãéìåì äôéøåú áòöé ôøé [ëâåï àôøñ÷] áùîéèä, åâí ìäôçéú àú éáåì äôéøåú áùðåú äòåøìä.

ëàîåø, àéï áøùéîä ÷öøä æå ëãé ìñëí àú ôòéìåúä åäéùâéä ùì äîçì÷ä äîãòéú ùì äîëåï ìç÷ø äç÷ì"ú, çå÷øéä åòåáãéä äîñåøéí, äòåùéí àú îìàëúí áúðàéí ìà ÷ìéí åáîùàáéí ëñôééí îöåîöîéí. áøåëéí éäéå ëì äòåùéí åäîòùéí. îé ééúï åðæëä ìôøéöåú ãøê îùîòåúéåú ðåñôåú, åìäøîú ÷øï ùîéøú äùîéèä åëì äîöååú äúìåéåú áàøõ áäéãåøï.